Grabówek - parafia Św. Rodziny
Parafia Św. Rodziny.
Grabówek, na którego obszarze znajdują się parafia i kościół p.w. św. Rodziny, to dzielnica Gdyni położona na obszarze 4 km kw., z liczbą mieszkańców przekraczającą 10 tysięcy. Formalnie Grabówek został przyłączony do Gdyni 10 lutego 1926 roku, ale jego historia jest długa i bogata w wydarzenia. Pierwotnie osada o tej nazwie, wiążącej się z rosnącymi tam grabami, znajdowała się u zbiegu współczesnych ulic Grabowo i Morskiej, a pierwsza wzmianka o niej pochodzi z dokumentu lokalizacyjnego Oksywia z 1346 roku ; napisano w nim, że norbertanki zarezerwowały dla siebie obszar „przebiegający od wzgórza w kierunku Grabówka”.
Na przestrzeni wieków Grabówek przechodził liczne zmiany własnościowe. Z chwilą powstania wolnej Polski cały jego obszar stał się własnością skarbu państwa i po przyłączeniu do Gdyni został przeznaczony na działalność budowlaną instytucji państwowych, zrzeszeń komunalnych i spółdzielczych. Do wybuchu wojny powstało wiele obiektów mieszkalnych i biurowych, niektóre z nich bardzo okazałe, jak choćby wzniesiony w latach 1930-1936 kompleks szkół morskich, w którego skład weszły: Szkoła Morska, Instytut Handlu Morskiego i Techniki Portowej. Dołączyły do nich: Żeńskie Gimnazjum Krawieckie i Liceum Gospodarcze. Istniejącą od początku lat 30. Szkołę Podstawową nr 5 przy ul. Orlicz-Dreszera uzupełniła i pomogła w rozładowaniu stale zwiększającej się liczby dzieci Szkoła Podstawowa nr 14, zbudowana w 1936 r. przy ul. Sambora.
Tymczasem równolegle z legalnym budownictwem, tworzącym nowoczesne oblicze tej dzielnicy, na jej obrzeżach wyrastała nielegalna zabudowa substandardowa. Z dnia na dzień na Wzgórzu Bernarda, potocznie nazywanym Robotniczym Grabówkiem czy Pekinem, stawiano budy pozbawione podstawowych urządzeń sanitarnych, które jednak spełniały swoją podstawową funkcję – dawały dach nad głową przybywającym z całej Polski ludziom, upatrującym swojej szansy życiowej w powstającej Gdyni i budowanym porcie.
Ogromny napływ ludności sprawił, że 1 stycznia 1931 roku biskup chełmiński Stanisław Wojciech Okoniewski erygował parafię na Grabówku, a jej proboszczem uczynił ks. Wojciecha Surmana. Nowo mianowany proboszcz, liczącej zaledwie 1937 dusz parafii p.w. św. Rodziny, stanął przed wielkim wyzwaniem. Potwierdza to zapis dokonany przez niego w kronice parafii: „Zdaję sobie sprawę z ogromnych trudności, z jakimi będzie związana organizacja parafii w dzielnicy zamieszkałej w większości przez ludność robotniczą, a raczej bezrobotną, usiłuję tą sprawą zainteresować całe społeczeństwo Gdyni”. Kolęda w styczniu 1931 r. uświadomiła mu, że wzniesienie masywnego obiektu na upatrzonej przez siebie parceli jest niemożliwe; jedynym rozwiązaniem mogła być budowa prowizorycznego kościółka, z pomieszczeniem dla proboszcza.
Jednak oprócz trosk i problemów nastąpiły wydarzenia budzące nadzieję. Zaczęły spływać pierwsze dary, które zapoczątkowało Polskie Towarzystwo Kąpielowe, przekazując na budowę kościoła 15 tysięcy palonej cegły, następna była darowizna od Anny Konkol – parcela wielkości 1250 m kw., położona między ulicami Morską, Kołłątaja i obecną Biskupa Okoniewskiego.
27 lutego 1931 r. zostało zwołane w auli PSM zebranie organizacyjne „poważniejszych obywateli nowej parafii”, jak ich określił ks. Surman. Wybrano spośród nich zarząd komitetu budowy kościoła . Budowę poprzedziły odezwy do społeczeństwa i rozprowadzanie „cegiełek” różnej wartości. Wsparli ks. proboszcza w realizacji tego dzieła parafianie: Jan i Czesława Grubbowie z synem ofiarowali żwir i piasek oraz przekazali 1000 zł, rodzina Augustyna i Anny Grubbów przekazała 1000 zł, Agnieszka Grubba – 500 zł, rodzina Schrederów – 1000 zł, Paweł i Agnieszka Banaszkiewiczowie ofiarowali monstrancję jako wotum za uleczonego syna.
Poświęcenie kamienia węgielnego odbyło się 17 maja 1931 r. Przy wpisywaniu się do księgi pamiątkowej, wyłożonej z tej okazji, zebrano dalsze ofiary na budowę świątyni. Wśród licznych ofiarodawców znaleźli się m.in. ks. E. Roszczynialski, Jan Radtke, inż. Tadeusz Wenda, Bernard Dullek.
Kościół p.w. św. Rodziny jest bardzo skromny w wymiarze architektonicznym, a jego wnętrze jest jednym z najmniejszych wnętrz kościelnych w Gdyni. Powstawał w tempie godnym Gdyni: 23 czerwca 1931 r. ukończono elewację frontową, 27 czerwca tegoż roku ukończono mur od strony wschodniej dachu, a 11 października 1931 r. przybył ks. biskup chełmiński i poświęcił świątynię, plebanię i ochronkę.
Ks. W. Surman nie nacieszył się długo swoim dziełem. W pierwszych dniach listopada 1932 roku zachorował na grypę i w wyniku powikłań zmarł 4 czerwca 1933 r. w wieku 41 lat. Pochowany został na Cmentarzu Witomińskim. Jego imię utrwala nie tylko kompleks zabudowań kościelno-plebańskich, ale także ulica Ks. Wojciecha Surmana, usytuowana przy kościele.
Po ks. Surmanie proboszczem parafii p.w. św. Rodziny został ks. Antoni Marcinkowski. I to na niego spadł główny ciężar wyprowadzenia parafii z długów, w jakie popadła w związku z budową kościoła. W wyniku kłopotów z tym związanych ks. Marcinkowski w 1936 r. przeszedł na probostwo w Sarnowie. Tam zastała go wojna, został aresztowany i 1 listopada zamordowany.
Kolejny proboszcz, ks. Alfons Wysiecki, objął parafię w połowie 1936 r. Nadal ciążył na nim obowiązek spłaty długów. Jednocześnie zbierał fundusze na budowę salki parafialnej, a jego praca duszpasterska była kontynuacją działań ks. Marcinkowskiego. Wojna spowodowała szereg zmian w parafii: 14 września 1939 r. aresztowani zostali ks. A. Wysiecki i jego wikariusze: ks. Józef Szarkowski i ks. J. Lesiński. Ksiądz Alfons Wysiecki przeszedł kilka obozów koncentracyjnych: Stutthof, Sachsenhausen i Dachau. Zwolniony został 31.05.1941 r. Przeniósł się do Norwegii i tam zmarł. Wikariusz ks. Jan Lesiński został aresztowany jako zakładnik 13.09.1939 r. Zwolniony wkrótce i ponownie aresztowany 2.11.1939 r. przebywał w obozie Stutthof. Tam stał się pierwszą ofiarą wśród uwięzionych kapłanów, będąc zastrzelony w nocy z wtorku na środę popielcową 7.02.1940 r.
Podczas okupacji proboszczem na Grabówku był ks. Roman Wiśniewski, przeniesiony tu po rozebraniu na rozkaz okupanta kościoła na Kolibkach. Po nim, przez kolejne 40 lat posługę proboszcza sprawował ks. Edward Jankowski. W latach 1977-1980 ks. Jankowski podjął się rozbudowy kościoła i doprowadził do powstania dwukondygnacyjnego obiektu katechetycznego z piwnicą, uzyskując dwie sale i pomieszczenia towarzyszące. Konstrukcja kościoła pozwoliła na przebicie ściany kościoła do dolnej sali, przez co otrzymano obszerną nawę boczną, a w niej kaplicę. Pomimo wielkiej sumienności i rzeczywistych dokonań, opinia o ks. Jankowskim nie była mu życzliwa, a jego przejście na emeryturę było zaprawione goryczą. Zmarł 12 maja 1989 r. W czasach ks. Jankowskiego parafia św. Rodziny wydała najwięcej powołań kapłańskich spośród parafii gdyńskich.
Ksiądz mgr Piotr Topolewski, który objął parafię 15 grudnia 1985 r., może się poszczycić dalszymi pracami na rzecz kościoła na Grabówku, jak prace remontowe przy kościele i gruntowny remont plebanii, budowa domu parafialnego. Przede wszystkim jednak do jego osiągnięć należy zaliczyć kontynuację działań duszpasterskich swoich poprzedników na tym urzędzie, a także powołanie Parafialnej Rady Duszpasterskiej i Zespołu Charytatywnego, dziecięcego zespołu muzycznego „Dzwoneczki Kaszubskie”, ożywienie działań Akcji Katolickiej na terenie parafii i całej Gdyni. Ks. Topolewski jest także moderatorem Ruchu Rodzin Domowego Kościoła Archidiecezji Gdańskiej.